Wat is de oorsprong, geschiedenis en toekomst van ons heelal? Welke krachten zijn van toepassing op het heelal? Hoe kunnen we hemellichamen in het heelal het best observeren?   Tijdens LAPP-Top sterrenkunde wordt een puntje van de sluier opgelicht van de antwoorden op deze vragen. Een van de interessante aspecten van sterrenkunde is dat we op veel vragen nog lang geen (compleet) antwoord hebben. In collegezaaltjes op de Leidse campus krijgen we 7 colleges van verschillende docenten/professoren, ieder college over een ander onderdeel binnen de sterrenkunde. Het leuke is natuurlijk ook dat je ontzettend vragen kunt stellen, want hé, je krijgt les van professoren van de faculteit sterrenkunde van Leiden, een van de paar beste mensen op het gebied van sterrenkunde in Nederland!  

We beginnen klein; planeten en exo-planeten komen de eerste week aan bod. Waar de meeste planeten binnen ons zonnestelsel al eeuwen geleden ontdekt zijn, zijn de methodes om de aanwezigheid van een exo-planeten af te leiden vrij recent. Naast de uitleg over de werking van deze methodes (waarmee ondertussen al 445 exo-planeten zijn ontdekt) doen we veel basiskennis over ons zonnestelsel op en kijken naar de (on)zin van het zoeken naar buitenaards leven.   Nu wordt het spannend; we zoomen uit, van ons zonnestelsel naar ons melkwegstelsel en verder naar andere sterrenstelsels. Van het ontstaan sterrenstelsels uit clusters van enkele honderden sterren tot de vorming van gigantische bolhopige sterrenstelsels die soms wel miljarden sterren bevat. Ook ruimtefysica komt aan bod, tijdens het college over gas en straling in de ruimte. Na een uur uitleg aan de hand van veel simulatiefilmpjes, is er traditioneel een pauze van een kwartier waarna we samen met de docent berekeningen bekijken over de ‘vrije weg’ van een gasdeeltje, je kan het je voorstellen als een dichtbegroeid bos waar je een kanonskogel in vuurt, hoe ver zou de kogel gemiddeld komen totdat hij een boom raakt? Door middel van dit soort simpele vergelijkingen zijn er al hele serieuze formules op te stellen, wiskunde hoeft dus niet saai te zijn!  

We betreden daarna de donkere spelonken van de kosmologie, hier wordt het ontstaan, de evolutie en de toekomst van het heelal bestudeerd. Een heel ruim onderdeel van de sterrenkunde waar veel verschillende observaties en voorspellingen bij komen kijken. Tijdens het ontstaan van het heelal, de ‘oerknal’, was de aanwezige temperatuur en druk ontzettend hoog wat tot moeilijk voorspelbare reacties van de materie leid. De zwaartekracht zou in principe de uitdijing van ons heelal moeten remmen, terwijl er steeds meer aanwijzingen zijn dat ons heelal juist versneld uitdijt, een onbekende kracht zit hier waarschijnlijk achter, “donkere energie” genaamd. Kosmologie is voor een deel ook filosofisch ook vanwege de vele onopgeloste vragen en het abstracte denken om zoiets complex als het heelal te kunnen beschrijven. Iedereen was onder de indruk van de informatie die aanleiding geeft tot veel vragen, zelfs tijdens de pauze werd de professor dan ook door ons bestookt met vragen.  

Tijdens de werkcolleges, gaan we in kleine groepjes aan de slag om met wat wiskunde uit te vogelen hoe we allerlei afstanden in het heelal of ons zonnestelsel meten. Tegenwoordig hebben we bijv. nauwkeurige satellieten die omtrek van de aarde kunnen meten, maar met een slim experiment en Phytagoras lukte het de Griek Eratosthenes in 276 v. Chr. ook al! Met vooral slimme truukjes en een beetje wiskunde zijn door de eeuwen heen veel afstanden berekend, en tijdens het werkcollege gaan wij zelf ook in de weer met de toen verzamelde gegevens. Verder berekenen we ook de massa van het recent ontdekte zwartgat in het centrum van ons melkwegstelsel.        

Als afsluiting van LAPP-Top gaan we op excursie naar de radiotelescopen in Westerbork en naar Dwingeloo, het toekomstige centrum van ’s werelds grootste radiotelescoop, LOFAR genaamd. Onderzoekers en technici leggen er uit waar de telescoop voor gebruikt gaat worden en hoe ze de 25 duizend radioantennetjes verspreid over Nederland en Duitsland, gaan combineren tot een radiotelescoop met een diameter van 350 km; al met al een goede en gezellige afsluiting van een heel geslaagd LAPP-Top programma!