Er gaat geen dag voorbij zonder dat in de media een strafrechtelijke aangelegenheid in de schijnwerpers staat. Of het nu gaat om moordzaken, ‘mega-zaken’ in verband met georganiseerde criminaliteit, kritiek op hardhandig politieoptreden bij grote evenementen of juist op de effectiviteit en daadkracht van de criminaliteitsbestrijding, de strafrechtspleging staat altijd onder grote belangstelling. Het strafrecht en de strafrechtspleging vertegenwoordigen daarom niet alleen een belangrijk politiek thema, maar staan ook voortdurend onder spanning.

Enerzijds moeten degene die verantwoordelijk zijn voor het strafrecht en de toepassing daarvan in de praktijk -  de wetgever, de rechter en de uitvoerende strafvorderlijke autoriteiten - zorg dragen voor een effectieve criminaliteitsbestrijding. Anderzijds dient het strafrecht te alle tijde te voldoen aan rechtsstatelijke voorwaarden en dient de toepassing ervan steeds in overeenstemming te zijn met mensenrechten en vrijheden.

Met name dat laatste kan onbegrip opleveren in de samenleving. Hoe kan het dat verdachten in strafzaken ‘vrijkomen’ op technische gronden, als de kans bestaat dat zij ernstige strafbare feiten hebben gepleegd? Wat voor belangenafwegingen worden in dat verband gemaakt? Hoe kan het - andersom - dat soms mensen blijken te zijn veroordeeld voor strafbare feiten die ze niet hebben gepleegd? Wat betekent dat in een rechtsstaat? Welke rechten hebben verdachten in strafzaken nu eigenlijk? Welke mensenrechten hebben slachtoffers in het strafproces? Hoe wordt bepaald wat strafbaar gedrag oplevert, welke grenzen stellen mensenrechten en vrijheden aan de bevoegdheid van de Staat om gedragingen van burgers via het strafrecht te beperken?  In acht colleges zullen de moeilijke spanningsvelden waarbinnen het strafrecht en de strafrechtspleging dient te opereren worden besproken aan de hand van verschillende thema’s waar het strafrecht en mensenrechten en vrijheden elkaar ‘raken’.

Na twee inleidende colleges over het nationale straf- en strafprocesrecht zullen in de daarop volgende weken verschillende straf- en strafprocesrechtelijke thema’s worden belicht aan de hand van uitspraken van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), toezichthouder voor de mensenrechten in Europa. Elke week wordt een bepaalde zaak die in het verleden aan het EHRM is voorgelegd besproken en zullen de deelnemers tot een eigen ‘uitspraak’ komen. College VIII is een excursie naar een rechtbank waar wij een strafzaak zullen bijwonen en aldus de strafrechtspleging in actie zullen zien!

College I (vrijdag 10 februari 2012, 15.00-17.00 uur)
Inleiding Straf- en Strafprocesrecht I
In deze eerste week kijken we naar het zogeheten materiële strafrecht, ofwel het rechtsgebied dat betrekking heeft op strafbare gedragingen. Hoe wordt vastgesteld wat een strafbaar feit is, aan welke voorwaarden dient te zijn voldaan wil er gesproken kunnen worden van een strafbaar feit? Bijzondere kernbeginselen (ten aanzien van legaliteit, schuld) en kernbegrippen (zoals opzet en schuld) worden uitgebreid besproken. 

College II (vrijdag 17 februari 2012, 15.00-17.00 uur)
Inleiding Straf- en strafprocesrecht II
In week II is de aandacht met name gericht op het formele strafrecht, ofwel het strafprocesrecht, het rechtsgebied dat betrekking heeft op de wijze waarop een strafzaak wordt gevoerd. Hoe werkt de strafrechtspleging, vanaf een verdenking dat een strafbaar feit is begaan (of zal worden begaan) tot aan de executie (de uitvoering) van opgelegde straffen? Wie ‘actoren’ zijn daarbij betrokken en wat is hun positie binnen het strafproces?

College III (vrijdag 2 maart 2012, 15.00-17.00 uur)
Het legaliteitsbeginsel en strafbaarstellingen op het terrein van vrijheden
In Week III wordt ingegaan op ‘materieelrechtelijke’ raakvlakken tussen het strafrecht en mensenrechten en vrijheden. Welke voorwaarden stelt het in art. 7 Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) vervatte legaliteitsbeginsel aan de ‘kwaliteit’ van strafbaarstellingen, wanneer kan bepaald gedrag helemaal niet strafbaar worden gesteld omdat daarmee het recht op vrijheid van meningsuiting, op godsdienstbeleving e.d. zou worden geschonden?

College IV (vrijdag 9 maart 2012, 15.00-17.00 uur)
Eerlijk Proces I, eerlijkheid bij het onderzoek ter terechtzitting
Week IV staat in het teken van eerlijke procesvoering ter terechtzitting. Welke voorwaarden stelt het recht op een eerlijk proces in art. 6 EVRM aan strafprocessen, vooral aan de wijze waarop dient te worden bewezen dat een verdachte een strafbaar feit heeft gepleegd? Welke rechten heeft de verdachte die hem in staat stellen zich tegen een strafrechtelijke beschuldiging (een tenlastelegging), te verweren?

College V (vrijdag 16 maart 2012, 15.00-17.00 uur)  
Strafvorderlijke onderzoeksbevoegdheden en mensenrechten
In Week V gaan we terug van het onderzoek ter terechtzitting naar het zogeheten vooronderzoek in strafzaken, een zeer belangrijke procesfase waar informatie, ofwel bewijs, wordt vergaard, op basis waarvan een strafzaak wordt gevoerd. Welke grenzen stellen mensenrechten aan de onderzoeksbevoegdheden die in deze fase kunnen worden toegepast, welke methoden van onderzoek zijn daarbij uitgesloten?

College VI (vrijdag 23 maart 2012, 15.00-17.00 uur)
Eerlijk Proces III, eerlijkheid in het eindonderzoek, als het mis is gegaan
In Week VI gaan we de mensenrechtelijke kaders voor het eind- en het vooronderzoek koppelen. Welke eisen stellen mensenrechten aan de manier waarop de rechter om dient te gaan met zogeheten ‘onrechtmatig verkregen bewijs’, ofwel bewijs dat in het vooronderzoek via een mensenrechtenschending is verkregen? Welke afwegingen dient de strafrechter in dat verband te maken tussen de belangen van criminaliteitsbestrijding en waarheidsvinding versus de rechten van de verdachten en het algemeen belang van de samenleving bij een integere strafrechtspleging? 

College VII (vrijdag 30 maart 2012, 15.00-17.00 uur)
Positieve verplichtingen tot het voorkomen van strafbare feiten en het adequaat reageren daarop
In Week VII worden de mensenrechten van slachtoffers van strafbare feiten belicht aan de hand van zogeheten positieve mensenrechtelijke verplichtingen om burgers juist te beschermen tegen strafbare feiten. Welke spanningsvelden bestaan er tussen enerzijds de verplichting om strafbare feiten te voorkomen en daarop adequaat te reageren (door strafvervolging van de dader) en anderzijds de rechten van burgers niet in de strafrechtspleging te worden betrokken zonder dat daarvoor gerede aanleiding is?

College VIII (vrijdag 6 april 2012, 15.00-17.00 uur)
Excursie naar een rechtbank.
In Week VIII wonen wij een echte zitting bij van een strafkamer bij een rechtbank.